AfyonNews

Sultandağı ilçesinde bir Selçuklu şaheseri; İshaklı Kervansarayı

Sultandağı ilçesinde bir Selçuklu şaheseri; İshaklı Kervansarayı

Enis KARAKAYA

TDV İslam Ansiklopedisi

Afyonkarahisar iline bağlı Sultandağı (İshaklı) ilçesinde bulunmaktadır. Yazlık ve kışlık kısımlarının taçkapıları üzerinde yer alan kitâbelerden anlaşıldığına göre 647 Cemâziyelâhirinde (Eylül 1249), Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykâvus’un saltanatının ilk yıllarında Vezir Sâhib Ata Fahreddin Ali tarafından inşa ettirilmiştir. Selçuklular döneminde çok sayıda eser yaptırmış olan Sâhib Ata bu özelliğinden dolayı “Ebü’l-hayrât” diye anılmaktaydı. İshaklı Kervansarayı onun yaptırdığı, tarihi bilinen en eski yapıdır. 1885 yılına doğru Keskinzâde Sâdeddin Efendi adında bir kişi tarafından tamir ettirilmiş, daha sonra 1925 yılına kadar ambar olarak kullanılmıştır. Binayı son olarak 1964’te Vakıflar Genel Müdürlüğü restore ettirmiştir. 

İshaklı Kervansarayı, kapalı bir kışlık bölümle onun önünde köşk mescidli avlusu bulunan sultan hanları tipinin önemli bir örneğidir. Kalın kuşatma duvarları ve bunun üstündeki dayanak kuleleri neredeyse bir kale gibi tahkim edilmiştir. Yapı, üzeri kapalı bölüm ve önündeki avlulu bölümden oluşmaktadır. Kareye yakın (36 × 34 m.) plan gösteren avlu kısmına, doğu cephesindeki yarı silindirik iki payanda arasında yer alan âbidevî taçkapı geçit vermektedir. İki kenarından ince sütunçelerle sınırlanmış olan mukarnaslı taçkapının tepesi yıkık durumdadır. Üst köşelerindeki dolgularda istiridye kabuğu şeklinde küçük tromplar bulunmaktadır. Taçkapı nişinin köşe dolguları da bir sıra rozetle bezenmiştir. Üç satırlık sülüs kitâbesi mukarnaslarla geniş kapı kemerinin arasına yerleştirilmiştir. Avlunun tam ortasında fevkanî küçük bir köşk mescid yer almaktadır. Tamamı kesme taştan yapılmış olan ve batı duvarının bazı yerlerinde Roma-Bizans lahit parçalarının devşirme olarak kullanıldığı görülen köşk mescid oldukça harap durumdadır. Kemer başlangıçları hizasına kadar toprağa gömülü köşk mescid, kıbleye uyum sağlaması için ana eksene göre çarpık konumda yerleştirilmiştir. Alt kısmı sekiz kollu yıldızlı tonozla örtülü olan yapının “L” şeklindeki dört adet kalın pâyeye oturan kemerler tarafından taşınan mescid kısmına, kuzey yönde yer alan ve dar bir sahınlıkla bağlantılı olan iki kollu merdivenle çıkılır. Bu küçük namaz mekânının batı ve doğu duvarlarında birer pencere bulunur. Üzeri altı sıra mukarnaslı kubbeyle örtülü olan mescidin mihrap nişiyle kapı ve pencere üstleri stalaktitlidir. Bunların dışında köşk mescidin dört köşesinde ve kemerlerinde basit taş süslemeler göze çarpar. Avlunun kuzey kenarında üzeri tonozlarla örtülü, pâyelerle taşınan geniş bir revakın kalıntıları görülmektedir. Bu mekân ve bunun karşısında simetrik konumda bulunması gereken mekân grupları kervansarayın yazlık kısmını meydana getiriyordu. 

Kışlık kısmına doğu cephesinin ortasında yer alan taçkapıdan geçilmektedir. Büyük ölçüde yenilenmiş olan bu kapı cepheden dışa taşkın olup oldukça sadedir. Dışa doğru eğimli yarım tonoz şeklindeki geniş kemerinin üzerinde altı satırlık kitâbe yer alır. Basık kemerli kapının açıldığı kapalı kısım, uzunlamasına beşik tonozlarla örtülü beş nefli kare bir plan (24 × 24 m.) göstermektedir. Ortadaki nef diğerlerine göre daha geniş tutulmuş, bu nefin üzerindeki tonozun tam ortasına bir aydınlık kubbesi yerleştirilmiştir. Kubbe günümüzde yıkık durumdaysa da geçiş bölümlerindeki pandantif izleri mevcudiyetini belli eder. Bu mekânın içindeki kemerler dikdörtgen biçimli on altı adet taş pâye tarafından taşınmaktadır. İçerisi oldukça loş olan bina, aydınlık kubbesi ve batı duvarında bulunan mazgal şeklindeki pencerelerden ışık almaktaydı. 


BİBLİYOGRAFYA
Cl. Huart, Epigraphie arabe d’Asie mineure, Paris 1895, s. 16; a.mlf., Konia, La ville des derviches tourneurs, Paris 1897, s. 101; F. Sarre, Küçükasya Seyahati. 1895 Yazı (trc. Dârâ Çolakoğlu), İstanbul 1998, s. 25, lv. VIII; K. Müller, Die Karawanserai im Vorderen Orient, Berlin 1920, s. 33; İsmail Hakkı [Uzunçarşılı], Kitâbeler, İstanbul 1347/1929, II, 50-51; M. Ferit – M. Mesut, Selçuk Veziri Sahip Ata ile Oğullarının Hayat ve Eserleri, İstanbul 1934, s. 96-99, rs. 53-56; İbrahim Hakkı Konyalı, Akşehir, Tarihî-Turistik Klavuz, İstanbul 1945, s. 615-623; K. Erdmann, Das Anatolische Karavansaray des 13. Jahrhunderts, Berlin 1961, I, 61-62, şekil 274-281, lv. 5/4; a.mlf. – H. Erdmann, Das Anatolische Karavansaray des 13. Jahrhunderts, Berlin 1976, II-III, 157-161, tablo 125-128; İsmet İlter, Tarihî Türk Hanları, Ankara 1969, s. 49; Rahmi Hüseyin Ünal, Osmanlı Öncesi Anadolu-Türk Mimarisinde Taçkapılar, İzmir 1982, s. 71-72, 74, rs. 51, şekil 40; Türkiye’de Vakıf Abideler ve Eski Eserler, Ankara 1983, I, 163-166; Haşim Karpuz, “Sahip Ata’nın Yaptırdığı İshak Han”, Antalya 3. Selçuklu Semineri: Bildiriler, İstanbul 1989, s. 82-89; Osman Turan, “Selçuk Kervansarayları”, TTK Belleten, X/39 (1946), s. 475; Süleyman Gönçer, “İshaklı Kervansarayı”, Taşpınar, sy. 159 (1948), s. 474-476; M. Kemal Özergin, “Anadolu Selçuklu Kervansarayları”, TD, XV/20 (1965), s. 153, 160; Mahmut Akok, “İshaklı Kervansarayı”, Türk Arkeoloji Dergisi, XXI/2, Ankara 1974, s. 5-21; Şebnem Akalın, “Anadolu Selçuklu Kervansaraylarındaki Köşk-Mescitler”, STAD, sy. 1 (1987), s. 5-6; Semavi Eyice, “İshaklı Kervansarayı”, TA, XX, 237.

Kaynak link: https://islamansiklopedisi.org.tr/ishakli-kervansarayi (Erişim: 19.08.2019)

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

AfyonNews.Com 2019 Afyonkarahisar | Kültür | Sanat | Folklor | Yemek | Tarih | Edebiyat | Söyleşi | Anı | Makale | Köşe Yazısı | Özel